Pomnik Obrońców Białegostoku

IMG_4350                                                                   

Pomnik Obrońców Białegostoku znajduje się na osiedlu Wysoki Stoczek, przy alei Jana Pawła II. Jest to kompozycja rzeźbiarsko – architektoniczna a jego pierwotnym celem było upamiętnienie XXX rocznicy powstania Ludowego Wojska Polskiego[1]. Stoi w miejscu, gdzie 15 września rozgrywały się główne starcia, gdy oddziały niemieckie „Lötzen”[2] rozpoczęły atak na Białystok. Przebieg bitew miał nieszczęśliwy finał dla linii obrony miasta z 42. pułku piechoty. Przewaga wojsk niemieckich była znacząca i Polacy zostali zmuszeni do wycofania się.  W konsekwencji kilkugodzinnych walk, poległo około stu dzielnych polskich wojskowych. Żołnierze, którzy zginęli, pochowani zostali na białostockich cmentarzach. Monument upamiętnia bohaterów, którzy walczyli w obronie miasta, a dzieło zyskało miano „Białostockiej reduty”.

Jednak nie tylko historia, którą upamiętnia pomnik jest warta uwagi. Interesujące są takze losy samego miejsca pamięci. W przestrzeni miejskiej pojawił się ono około 1973 roku z inicjatywy Antoniego  Maleckiego, który uczestniczył w bitwach o Białystok. Początkowo w skład monumentu wchodziły wycięte, okoronowane pnie drzew, które były świadkami obrony Białymstoku. Na pole walki, na pot i krew walecznych mężczyzn z góry patrzyły wierzby i topole. I to one stały się symbolem upamiętniającym obrońców Białegostoku przy alei Jana Pawła II.  Niestety, w wyniku naturalnej erozji drzew i licznych dewastacji, pomnik uległ zniszczeniu.

Jednakże już w 1988 roku zaczęto go odnawiać. Jedenaście drzew wykonano z miedzianej blachy (aby stały się bardziej odporne na przemijanie), nową nawierzchnię i  granitowe alejki. Postawiono także tabliczki, które zawierały informacje o walkach z 1939 roku. Pomnik odsłonięto w pięćdziesiątą rocznicę wybuchu II wojny światowej. Niestety prace, które zakończyły się w 1989 roku, krótko mogły cieszyć odwiedzających. Monument po raz kolejny spotkał się z przeciwnościami losu. Stał się atrakcją dla złomiarzy, którzy nagminnie kradli wszelkie miedziane elementy. Z licznych pni wierzb i topoli pozostało jedynie osiem, lecz znajdowały się w opłakanym stanie.

IMG_4354

W 2008 roku przy udziale artysty Jerzego Grygorczuka podjęto kolejną rewaloryzację pomnika. Obiekt wzbogacono o nowe elementy: płaskorzeźby, nową kostkę granitową, motyw kry rzecznej oraz wielką tablicę z brązu, na której widnieje napis „Obrońcom Miasta, Wrzesień 1939, Społeczeństwo”. Postawiono także ławki z naturalnego kamienia i naprawiono pozostałe elementy pomnika. Całość dodatkowo oświetlono i w trosce o jego dalsze losy objęto monitoringiem. Ostatnie odrestaurowanie pomnika było uroczyście świętowane 13 września 2009 roku.

Autorami i inicjatorami projektu Pomnika Obrońców Białegostoku byli:  Andrzej Chwalibóg, Jerzy Grygorczuk, Antoni Malecki oraz Mirosław Zbichorski.

Opracowała Marlena Grygoruk.

Źródła:

  1. Urząd Miejski w Białymstoku, Karta Ewidencyjna Miejsc Pamięci Narodowej.
  2. http://www.info.bialystok.pl/historia/druga_w/obiekt.php [data dostępu 11.05.2013].
  3. Pomnik Obrońców Białegostoku 1939 r. na Wysokim Stoczku, http://www.bialystok.pl/337-miejsca-pamieci/default.aspx [data dostępu 24.06.2013].

[1] Kraśko Ryszard, 1977, Białystok, Wydawnictwo Sport i Turystyka, Warszawa, str.60.

[2] Lechowski Andrzej, 2006, Białystok. Przewodnik historyczny, zeszyt „Obrzeża Białegostoku”, str.5.

Reklamy

Skomentuj

Wprowadź swoje dane lub kliknij jedną z tych ikon, aby się zalogować:

Logo WordPress.com

Komentujesz korzystając z konta WordPress.com. Wyloguj /  Zmień )

Zdjęcie na Google+

Komentujesz korzystając z konta Google+. Wyloguj /  Zmień )

Zdjęcie z Twittera

Komentujesz korzystając z konta Twitter. Wyloguj /  Zmień )

Zdjęcie na Facebooku

Komentujesz korzystając z konta Facebook. Wyloguj /  Zmień )

Połączenie z %s